Bir yeraltı karotiyer sondaj makinesinin verilerini açtığınızda açı ve sondaj derinliği sıklıkla iki satıra yerleştirilir: bir satır sondaj yönü, diğeri her çapta referans sondaj derinliğidir. İlk bakışta iki bağımsız parametre grubu gibi görünse de kullanımda birbirini kısıtlar; aynı NQ çapında 90° yönünde 800 m, 0° yönünde 400 m, -90° yönünde ise yalnızca 200 m yazılıdır. İki satır birlikte okunmazsa bir yöndeki maksimum sondaj derinliği makinenin tüm kapasitesi sanılabilir veya tasarım delik derinliğine göre ekipman seçildikten sonra planlanan sondaj yönünün o kademede olmadığı fark edilebilir.
İki veri satırının gerçek ilişkisi: açı kademe anahtarıdır, sondaj derinliği o kademedeki değerdir
CR800UG kamuya açık verilerinde sondaj derinliği tek bir sayı değil, sondaj yönüne göre gruplandırılmış olarak verilir:
| Sondaj yönü (referans) | BQ | NQ | HQ |
|---|---|---|---|
| 90° | 920 m | 800 m | 380 m |
| 0° | 600 m | 400 m | 200 m |
| -90° | 350 m | 200 m | 150 m |
Bu veri grubu, sondaj derinliğinin sondaj yönüne göre değiştiğini, sabit bir üst sınır olmadığını gösterir. Verileri okurken yalnızca “NQ 800 metre” akılda tutulursa yatay delikler ve yukarı yönlü deliklerdeki kapasite azalması gözden kaçar. Tersine yalnızca 0° yönündeki 400 m görülürse aşağı yönlü deliklerin kapasitesi de hafife alınabilir. İki satır ancak birlikte eşleştirildiğinde seçim açısından anlam taşır.
Açı neden sondaj derinliğini etkiler: sondaj dizisi farklı yönde kuvvet alır
Verilerde 90°, 0° ve -90° sırasıyla aşağı yönlü, yatay ve yukarı yönlü olmak üzere üç yöne karşılık gelir. Bu üç yönde sondaj dizisinin kendi ağırlığının ilerleme ve kaldırma üzerindeki etkisi farklıdır: aşağı yönlü delikte sondaj dizisinin ağırlığı ilerlemeye yardımcı olur ancak sondaj dizisi indirilip çıkarılırken daha büyük ağırlığın üstesinden gelinmesi gerekir; yatay delikte sondaj dizisi cidara yaslanır ve sürtünme delik derinliği arttıkça artar; yukarı yönlü delikte sondaj dizisinin ağırlığı ilerleme yönünün tersinedir ve delik içi çamur dönüş koşulları da daha karmaşıktır. Bu farklar ekipman kapasitesine, aynı çapta farklı yönlerde farklı referans sondaj derinlikleri olarak yansır. Verilerde somut kuvvet hesapları açılmamıştır, ancak üç yöndeki sondaj derinliği kademeleri tek başına şunu gösterir: açı ek bir açıklama değil, sondaj derinliği verisinin sınırlayıcı koşuludur.
Projede açılmak istenen yöne göre ilgili satırı bulun
Bir madenin mevcut galeriden aşağı yönde cevher gövdesi devamını doğrulamayı planladığını, tasarım delik derinliğinin 700 m ve çapın NQ olduğunu varsayalım; bu durumda 90° satırına bakılmalıdır: NQ referans sondaj derinliği 800 m olup henüz pay vardır. Aynı proje, cevher gövdesi sınırını izlemek için yan geçişten yatay delik açacak şekilde değiştirilir ve delik derinliği yine 700 m olarak tasarlanırsa 0° satırında NQ yalnızca 400 m olduğundan ekipman kapasitesi bu hedefi karşılamaz. Bu durumda yapılması gereken ekipmanı büyütmek değil, sondaj tasarımını yeniden gözden geçirmektir: kademeli sondaja geçilebilir mi, yatay delik zorunlu mu, yoksa çap mı değiştirilmeli? Verilerde verilen üç yön referans çalışma koşullarıdır; gerçek madende açının işaret tanımı farklı olabilir, resmi uygulamadan önce sahadaki montaj yönü ve tasarım çizimleri esas alınmalıdır.
Sondaj derinliği kademelerinin diğer parametrelerle ilişkisi
Açı ve sondaj derinliği kapasite sınırını belirler; ekipmanın bu sınır içinde kararlı çalışıp çalışamayacağı ise destekleyici parametrelerin uyumlu olup olmadığına bağlıdır.
İlerleme ve kaldırma
CR800UG ilerleme mekanizması hidrolik silindirle tahrik edilir; strok 1800 mm, itme kuvveti 65 kN, kaldırma kuvveti 130 kN'dir. Veriler özellikle yatay, aşağı yönlü ve yukarı yönlü deliklerde sondaj dizisinin kuvvet durumunun aynı olmadığını, sondaj yönü, delik derinliği ve sürtünme değişimine göre ilerleme ve geri çekme parametrelerinin ayarlanması gerektiğini belirtir. Bu, sondaj derinliğinin yöne göre kademelendirilmesiyle aynı olgunun iki yüzüdür: açı değişince yalnızca sondaj derinliği değeri değil, çalışma parametreleri de değişir.
Vinç halat kapasitesi
Halat vinci kapasitesi 800 m olup 6 mm çelik halat kullanılır. Bu değer 90° yönünde NQ sondaj derinliği 800 m ile örtüşür. Proje yatay delikte 400 m açmayı planlıyorsa halat kapasitesinde pay vardır; ancak yatay delik yanlışlıkla 800 m olarak tasarlanırsa halat kapasitesinin kendisi katı bir kısıt haline gelir. Verileri okurken vinç halat kapasitesi sondaj derinliği tablosuyla birlikte kontrol edilmeli, tek başına “800 metre” olarak not edilmemelidir.
Güç başlığı devri ve torku
Güç başlığı hidrolik üstten tahriklidir; devir 0–1500 rpm, tork aralığı 600–1480 N·m olup 107 değişken motorla donatılmıştır. Veriler, geniş devir aralığının BQ, NQ, HQ ölçüleri ve kaya sertliğine göre çalışma durumunun seçilmesini kolaylaştırdığını belirtir. Burada her çapa karşılık gelen önerilen devir verilmemiştir; bu nedenle yalnızca ekipmanın ayar imkânına sahip olduğu değerlendirilebilir, belirli bir çapın belirli bir yöndeki gerçek sondaj verimliliği buradan çıkarılamaz.
Verileri okurken kolayca gözden kaçan ön koşullar
- Sondaj yönünün tanımı: veriler 90°, 0° ve -90° olarak gruplandırılmıştır, ancak farklı madenlerde artı/eksi işaret tanımı değişebilir; sahadaki montaj yönü ve tasarım çizimleri esas alınmalıdır.
- Elektrik donanımı: güç sistemi 22 kW × 3 veya 30 kW × 2 motordur; veriler standart motor konfigürasyonunun doğrudan patlama korumalı konfigürasyon olarak değerlendirilemeyeceğini açıkça belirtir; patlama koruması gereken alanlarda yerel mevzuata göre ayrıca teyit gerekir.
- Taşıma ve montaj: modüler parçalı taşıma; güç istasyonu 240/270 kg, ilerleme mekanizması 130 kg, ana şasi 120 kg, yakıt tankı ünitesi 120 kg, kumanda ünitesi 90 kg (verilerde kumanda ünitesi için ayrıca 130 kg ibaresi vardır; resmi teknik teyit verileri esas alınmalıdır).
- Yıkama ve sirkülasyon: isteğe bağlı 120 serisi yüksek basınçlı pistonlu pompa; maksimum debi 120 L/min, maksimum basınç 70 bar; yıkama ve bazı özel sirkülasyon koşulları için kullanılır.
Üreticiye hâlâ teyit ettirilmesi gereken hususlar
Kamuya açık veriler referans çalışma koşullarındaki sondaj derinliği değerlerini verir; resmi seçim öncesinde aşağıdaki hususlar hâlâ teyit edilmelidir: üç yön dışındaki ara açılarda (örneğin yaklaşık 45°) karşılık gelen sondaj derinliği referansı olup olmadığı; gerçek delik içi takım kombinasyonu, yıkama sıvısı tipi ve kaya koşullarının sondaj derinliğine etkisi; kumanda ünitesi ağırlığı için iki ayrı ibareden hangisinin esas alınacağı; ve belirli madenin gerilim, frekans, kablo uzunluğu ve yol verme yöntemine göre elektrik çözümü. Bu içerikler verilerde açılmamıştır, kendi başına çıkarım yapılamaz.
Verileri okuma işinin kendisine dönelim: açı ve sondaj derinliği satırları yan yana sıralanmış parametre listesi değil, bir eşleştirme ilişkisidir. Önce projede planlanan sondaj yönü belirlenir, sonra o yöndeki çap ve sondaj derinliğine bakılır, ardından ilerleme, kaldırma ve vinç halat kapasitesi kalem kalem kontrol edilir; ancak bu şekilde ekipman kapasitesinin çalışma hedefini karşılayıp karşılamadığı değerlendirilebilir. Tek bir sondaj derinliği sayısına bakarak varılan her sonuç, dayanağın diğer yarısından yoksundur.