Bir maden sahasında yüzey haritalaması ve sığ delik genel araştırması tamamlandıktan sonra genellikle bir dizi orta derinlikte karot deliği açılır: delik derinliği birkaç yüz metreden sekiz yüz metreye kadar değişir, delik konumları birkaç maden bloğu arasına dağılmıştır, arama hattı yönü birçok deliğin eğimli açılmasını gerektirir ve formasyon içinde kırıklı zonlar ile su içeren çatlaklar bulunur. Bu noktada yüklenici şunu sorar: Bir adet entegre karotiyer bu işi kapsayabilir mi, yoksa taşınabilir ayrık ekipman artı yardımcı vardiya şeklinde mi organize edilmelidir? Bu soru yalnızca sondaj derinliği sütununa bakılarak yanıtlanamaz; karot spesifikasyonu, taşınma yöntemi, eğimli delik açısı ve delik içi işlem kapasitesi aynı tabloda karşılaştırılmalıdır.
Önce bu tür maden sahalarında "yeterli" ne anlama gelir tanımlayalım
Orta derinlikteki maden sahalarındaki karot alma görevlerinde hedef genellikle tek delikte sınır derinliğe ulaşmak değil, bir arama dönemi içinde kayıt ve analiz için kullanılabilecek sürekli karotları istikrarlı biçimde elde etmektir. Buradan doğrulanabilir birkaç koşul çıkarılabilir:
- Hedef delik derinliği ve karot çapı, ekipmanın referans sondaj derinliği aralığına girmeli ve delik içi sürtünme ile delik duvarı koşullarındaki değişimler için pay bırakılmalıdır;
- Delik konumları dağınık olduğundan ekipmanın saha içinde tekrar tekrar kısa mesafeli taşınması gerekir; giriş ve yeniden konumlanma işlemleri ne kadar azsa süreklilik o kadar iyi olur;
- Cevher gövdesinin konumu bazı deliklerin eğimli açılmasını gerektirir; ekipman ilgili açı ayar kapasitesine sahip olmalı, sahada ayrıca zemin tesviyesi ve gövde sabitlemesi yapılabilmelidir;
- Delikler örtü tabakası, yan kayaç, alterasyon zonu ve mineralizasyon kesimlerini sürekli geçmelidir; ekipman farklı kayaç türleri arasında devir ve tork çalışma durumlarını değiştirebilmelidir;
- Derin delik kesimlerinde sondaj dizisi ağırlığı, delik duvarı sürtünmesi ve yerel daralmalar birikir; kaldırma kapasitesi işlem payı bırakmalı, ancak operasyonda kaldırma kuvvetini artırmak sıkışmaların tek çözümü olarak görülmemelidir.
Bu beş maddeden herhangi biri uyuşmazsa "entegre yeterli mi" sorusunun yanıtı değişebilir. Aşağıda CR800I kamuya açık verileri kalem kalem karşılaştırılmıştır.
Sondaj derinliği spesifikasyonu ve karot çapı: önce planlanan delik derinliğinin hangi kademeye düştüğüne bakın
CR800I, NTW spesifikasyonunda referans sondaj derinliği 800 m olarak konumlandırılmıştır; aynı kaynakta HTW referans sondaj derinliği 500 m, BTW referans sondaj derinliği 1000 m'dir. Bu üç sayı farklı karot çaplarındaki referans kapasitelere karşılık gelir; aynı çapta keyfi olarak birbirinin yerine kullanılabilecek sondaj derinliği üst sınırları değildir. Orta derinlikteki maden sahaları için ana görev NTW veya benzer çapta cevher gövdesi takibi ve sıklaştırma kontrolü ise 800 m kademesi çoğu deliğin derinlik hedefine oldukça yakındır; proje daha büyük çaplı sürekli karot alma gerektiriyorsa referans sondaj derinliği buna bağlı olarak kısalır ve delik derinliği düzeni HTW kademesine göre yeniden kontrol edilmelidir.
Buna karşılık, planlanan delik derinlikleri genellikle beş-altı yüz metre içindeyse bu ekipman NTW kademesinde belirli bir pay bırakır; ancak pay verimlilik artışı anlamına gelmez, gerçek sondaj temposu hâlâ formasyona, matkap uyumuna ve çamur sirkülasyonuna bağlıdır. Kaynakta her çap için somut ilerleme verimliliği verilmemiştir; bu tür değerlendirmeler yalnızca saha koşullarına göre doğrulanabilir.
Entegre düzen, taşınma ve konumlanma aşamalarına karşılık gelir
Bu tür maden sahalarında delik konumları genellikle aynı platformda değildir. CR800I güç, hidrolik, kule, güç başlığı, vinç ve çamur sirkülasyonunu aynı paletli şasi üzerinde toplar; sahada ana modüllerin parça parça montajı gerekmez. Kaynakta palet yürüme hızı yaklaşık 2,5 km/h, referans tırmanma açısı 30°, makine taşıma boyutları yaklaşık 5000 × 1800 × 2550 mm ve ağırlık yaklaşık 5800 kg olarak verilmiştir.
Bu veri grubunun gösterdiği şudur: Ekipman, maden sahasındaki stabilize yollar, dağlık arama platformları ve geçici inşaat yolları arasında kısa mesafeli yeniden konumlanma için uygundur; taşıma sırasında yol genişliği ve dönüş koşulları makine boyutlarına göre kontrol edilmelidir. Ancak bu, taşıma sorununu ortadan kaldırmaz — 5000 mm sınıfı taşıma uzunluğu ve 5800 kg ağırlık hâlâ yol taşıma kapasitesi, viraj yarıçapı ve yükleme-boşaltma koşullarının önceden doğrulanmasını gerektirir. Delik konumları arasında sökülmeden geçilemeyecek orman yolları veya dar köprüler varsa entegre yapı bir kısıt haline gelir; bu durumda makineyi zorla içeri sokmak yerine ayrık tip çözüm düşünülmelidir.
45°–90° sondaj açısı ve eğimli delik düzeni
Kuvars damar tipi altın yataklarında, makaslama zonu tipi altın yataklarında ve yapısal alterasyon tipi yataklarda cevher gövdesi genellikle eğimli uzanır ve yerel olarak incelip yeniden görülür. CR800I 45°–90° sondaj açısını destekler; kule zemin temaslı entegre yapıdadır ve ilerleme stroku 2500 mm'dir. Eğimli delik uygulamasında bu açı aralığı, deliğin yalnızca neredeyse dik delik açmak yerine arama hattı yönünde mineralizasyon zonunu geçmesini sağlar.
Açıkça belirtmek gerekir ki açı kapasitesi yalnızca bir ekipman koşuludur. Kaynak aynı zamanda eğimli delik uygulamasında zemin tesviyesinin ve gövde sabitlemesinin önceden tamamlanması gerektiğini, platform çökmesinin delik eğimi kontrolünü etkilememesi gerektiğini belirtir. Yani 45°–90° aralığının belirli bir delik konumunda gerçekten kullanılıp kullanılamayacağı platformun düzgünlüğüne, zeminin stabilitesine ve sondaj dizisi kombinasyonunun tasarım delik eğimiyle uyumuna bağlıdır. Bunlar saha organizasyonu konularıdır; kaynakta somut delik eğimi kontrol hassasiyeti verilmemiştir ve buna dayanarak belirli bir delik eğimi sapma aralığı taahhüt edilmemelidir.
Sürekli katman geçişli karot almada devir ve tork seçimi
Bakır, kurşun-çinko ve polimetalik maden aramacılığında bir delik genellikle örtü tabakası, yan kayaç, alterasyon zonu, kırıklı zon ve mineralizasyon kesimlerini sürekli geçer. CR800I güç başlığı devir aralığı 0–1500 rpm, yüksek hız kademesi torku yaklaşık 300–800 N·m, tork kademesi yaklaşık 300–1000 N·m, yüksek hız kademesi dişli oranı 1:2,2, düşük hız kademesi 1:3'tür.
Bu veri grubu iki çalışma eğilimine karşılık gelir: Sağlam sert kayaç katmanlarında daha çok istikrarlı devir ve matkap uyumu önemlidir; kırıklı veya direnci yüksek delik kesimlerinde ise devir uygun şekilde düşürülmeli ve tork çalışma oranı artırılmalıdır. Seçim sırasında sorulması gerekenler: Maden sahasındaki ana kayaç türü hangi sınıfa girer, deliğin kırıklı zon geçiş oranı ne kadardır? Deliğin tamamı sağlam sert kayaç ağırlıklıysa yüksek hız kademesinin devir aralığı daha anlamlıdır; alterasyon zonu ve kırıklı zon oranı yüksekse tork kademesinin kullanım sıklığı artar ve hidrolik sistem ile operatör değerlendirmesine yönelik gereksinimler de buna bağlı olarak değişir. Kaynakta farklı kayaç türlerinde her kademe için önerilen parametreler verilmemiştir; bu kısım saha deneme sondajı ve matkap üreticisi önerileriyle belirlenmelidir.
Delik derinliği arttıkça kaldırma kapasitesi ve sınırlar
CR800I 152 kN kaldırma kuvveti ve 63 kN ilerleme kuvveti sunar; vinç 6 mm çelik halat kullanır, halat kapasitesi 1000 m, kaldırma kuvveti 13 kN, kaldırma hızı 120 m/min'dir. Delik derinleştikçe sondaj dizisi ağırlığı, delik duvarı sürtünmesi ve yerel daralmalar giderek artar; kaldırma kuvveti öncelikle normal karot çıkarma, sondaj dizisi işlemleri ve bazı karmaşık delik kesimlerinde alet kurtarma için kapasite payı bırakmaya yöneliktir.
Burada bir operasyon sınırı netleştirilmelidir: Kaynağın kendisi, gerçek uygulamada sıkışmaların zorla çözülmesi için yalnızca kaldırma kuvvetinin artırılmasına dayanılmaması, delik içi direnç, çamur sirkülasyonu ve formasyon değişimlerinin birlikte değerlendirilmesi gerektiğini belirtir. Seçim sırasında 152 kN bir kapasite referansı olarak görülebilir, ancak her sıkışmanın kaldırma kuvvetiyle çözülebileceği şeklinde anlaşılmamalıdır. Derin delik kesimlerinin işlem planı ayrıca çamur performansını, muhafaza borusu programını ve sondaj dizisi kombinasyonunu içerir; bunlar makine parametreleri kapsamında değildir.
Çamur sirkülasyonu, soğutma ve güç desteği
CR800I hidrolik çamur pompasıyla donatılmıştır; referans debi 100 L/min, basınç 70 bar olup matkap soğutması, kaya tozu taşınması ve delik duvarı stabilitesi için kullanılır. Ayrışmış kayaç, çatlaklı kayaç ve kırıklı zonlarda çamur parametreleri sağlam sert kayaç koşullarından doğrudan kopyalanamaz; geri dönüş suyu miktarı, kaya tozu konsantrasyonu, kaçak durumu ve delik duvarı stabilitesine göre ayarlanmalıdır. Delik çatlaklı akiferlere veya belirgin kaçak bölgelerine girerse geri dönüş suyu miktarında ani değişim, pompa basıncı değişimi ve çamur tüketiminde artış görülebilir; bu durumda delik derinliği ve formasyon değişimleri kaydedilmeli, sirkülasyon debisinin ayarlanıp ayarlanmayacağı, tıkayıcı malzeme kullanılıp kullanılmayacağı veya muhafaza borusuyla izolasyon yapılıp yapılmayacağı değerlendirilmelidir.
Güç tarafında standart olarak Cummins motoru, konfigürasyona göre yerli motor da tercih edilebilir; nominal güç 132 hp (97 kW), nominal devir 2200 rpm, turboşarj artı hava-hava intercooler bulunur. Soğutma, entegre hava soğutmalı artı yüksek güçlü su soğutmalı eşanjör ile sağlanır. Kaynak, sıcak mevsimlerde, düşük rüzgâr hızlı maden sahalarında veya uzun süreli yüksek yük operasyonlarında hidrolik yağ sıcaklığı, motor soğutma sıvısı ve radyatör temizliğinin özellikle izlenmesi gerektiğini belirtir; radyatör kanatçıklarının toz, çamur veya bitki artıklarıyla tıkanması sistem sıcaklığını belirgin şekilde yükseltir. Yüksek rakım veya yüksek sıcaklık bölgelerinde ayrıca hava yoğunluğu ve motor gücü düzeltmesi dikkate alınmalı; gerçek çıkış yalnızca ova koşullarına göre değerlendirilmemelidir.
Hangi koşullarda bu ekipman uygun başlangıç noktası değildir
Kamuya açık verilere göre CR800I, sürekli karot verisi gereken, delik konumları dağınık ancak paletli kısa mesafe taşımayla geçilebilen ve delik derinlikleri HTW/NTW/BTW referans kademeleri içinde kalan projeler için daha uygundur. Aşağıdaki durumlar ayrıca değerlendirilmelidir:
- Delik konumları arasında geçiş için ekipmanın sökülmesi gerekiyorsa ve makine taşıma boyutları ile ağırlığı katı bir kısıt oluşturuyorsa ayrık tip çözümler karşılaştırılmalıdır;
- Projenin ana amacı hızlı tahliye olup sürekli karot gerekmiyorsa bu ekipmanın karot alma eğilimi görevle uyuşmaz;
- Planlanan delik derinlikleri genellikle BTW kademesi 1000 m referans değerine yaklaşıyor veya aşıyorsa ve aynı zamanda daha büyük çaplı karot isteniyorsa çap-derinlik kombinasyonunun hâlâ bu makinenin veri aralığında olup olmadığı kontrol edilmelidir;
- Delik konumları yüksek rakımda veya sürekli yüksek sıcaklık ortamındaysa güç çıkışı ve soğutma koşulları ayrıca değerlendirilmeli; kaynaktaki nominal güç doğrudan sahada kullanılabilir güç olarak alınmamalıdır.
Bunlar koşullu değerlendirmelerdir, belirli bir proje için sonuç değildir. Gerçekte yeterli olup olmadığı ayrıca formasyon kolon kesiti, tasarım delik eğimi, karot çapı ve saha yolu koşullarıyla delik delik kontrol edilmelidir.
İşe başlamadan önce üreticiden veya sahadan doğrulanması gereken hususlar
Kaynakta bazı parametreler için doğrulanması gereken boşluklar vardır. Örneğin ana pompa "200L" ifadesinde orijinal parametre tablosunda zaman birimi açıkça belirtilmemiştir; ilgili kaynaklar hidrolik pompa debisinin yaygın mühendislik ifadesine göre 200 L/min olarak düzenlenmiş ve nihai üretim konfigürasyonunun ekipman teknik onay verilerine göre belirlenmesi gerektiği not edilmiştir. Benzer şekilde farklı spesifikasyonlardaki referans sondaj derinlikleri belirli çap koşullarına karşılık gelir; gerçek projeler hedef çap, karot boyutu ve formasyon koşullarına göre doğrulanmalıdır.
Sahaya girişten önce kalem kalem kontrol edilmesi önerilir: Taşıma yolu genişliği ve taşıma kapasitesi, platform boyutu ve zemin taşıma kapasitesi, şev güvenlik koşulları, sondaj dizisi spesifikasyonu ve sondaj açısı, çamur sistemi konfigürasyonu, vinç çelik halatı durumu ve sürekli çalışma döneminde hidrolik yağ, filtre, radyatör ve yüksek basınç hortumları kontrol düzeni. Ekipman verileri kapasite sınırlarını yanıtlayabilir; belirli bir maden sahası için bu makinenin seçilmeye değer olup olmadığı hâlâ jeolojik tasarım, saha koşulları ve destekleyici kaynaklar tarafından birlikte belirlenmelidir.