DTH30C parametre tablosunda maksimum dönüş torku 3500 N·m olarak belirtilmiştir. Aynı tablo maksimum delme derinliğini 30 m, delik çapını 76–280 mm ve uygun kaya sertliğini yaklaşık f = 8–24 olarak vermektedir. Bu dört değer birbirine paralel değildir: delik çapı ve kaya sertliği delik tabanında ne kadar dönüş momenti gerektiğini belirler, 30 m delme derinliği sondaj dizisi uzunluğunu ve kendi ağırlığını sınırlar, 3500 N·m ise ekipmanın bu delik kesiminde sürekli sağlayabileceği dönüş yükü üst sınırıdır.
Delik dibi delmede dönüş torku hangi kısmı yönetir
Delik dibi delme, dönüşlü delmeden farklıdır: kayayı kırma esas olarak delik dibi çekicinin darbe enerjisiyle sağlanır, dönüş mekanizmasının görevi matkabın her darbe arasında bir açı kadar dönmesini sağlayarak küresel dişlerin delik tabanına eşit şekilde etki etmesini sağlamak ve aynı zamanda sondaj takımı ile delik duvarı arasındaki sürtünme direncini yenmektir. Bu nedenle dönüş torku doğrudan delme kapasitesine eşit değildir; daha çok bir alt sınır kısıtı gibidir—tork yetersiz olduğunda matkap dönmez veya devir düşer, darbe enerjisi delik tabanına eşit dağılamaz ve ilerleme durur.
Bu sitedeki kaynak, 3500 N·m'yi "76–280 mm arasındaki çoğu mühendislik deliğinin delik dibi delme ihtiyacını karşılayabilir" şeklinde tanımlamaktadır. Buradaki "çoğu", orta-sığ delikler ve orta-yüksek sertlikteki kaya katmanları kombinasyonuna karşılık gelir; tüm delik çaplarının tüm zeminlerdeki genel bir sonucu değildir.
Delik çapı büyüdüğünde torku ne tüketir
Delik çapının dönüş torkuna etkisi iki noktadan kaynaklanır: delik tabanı temas alanı çap büyüdükçe artar ve matkabı döndürmek için daha büyük moment gerekir; aynı zamanda delik çapı büyüdükçe birim uzunlukta tahliye edilen pasa miktarı artar, tahliye zamanında yapılmazsa delik tabanında tekrar kırma dönüş direncini daha da yükseltir.
Kaynakta verilen delik çapı aralığı 76–280 mm olup alt ve üst sınır arasında yaklaşık 3,7 kat fark vardır. Aynı ekipmanın bu aralıkta çalışması durumunda delik çapının hangi uçta olduğu, dönüş yükünün büyüklüğünü doğrudan değiştirir. Parametre tablosu delik çapına göre kademeli tork marjı vermemektedir; bu nedenle "280 mm delik çapında 3500 N·m'den ne kadar marj kalır" gibi sorular, somut delik dibi çekici özellikleri, matkap formu ve sahadaki kaya katmanı ile birlikte ayrıca doğrulanmalıdır.
Kaya sertliği yükün dalgalanma biçimini değiştirir
Kaynakta verilen uygun kaya sertliği yaklaşık f = 8–24 olup kireçtaşı, granit, kumtaşı, bazalt gibi orta-yüksek sertlikteki kaya katmanlarını kapsar. Sertliğin dönüş torkuna etkisi tamamen doğrusal bir büyüme değildir; daha belirgin olan yük dalgalanmasını şiddetlendirmesidir: sağlam sert kayada matkap küresel dişlerinin kesmesi zorlaşır, dönüş direnci periyodik sıçramalar gösterir; çatlaklara veya yumuşak-sert geçişlerine rastlandığında direnç aniden düşer.
Kaynak, parametre açıklamalarında dönüş direncinin sürekli artması, pasa dönüşünün azalması veya matkap sıçramasının belirgin olması durumunda parametrelerin ayarlanması ve delik temizliği yapılması gerektiğini belirtmektedir. Bu üç sinyal, 3500 N·m'nin ekipman kapasitesinin sınır tanımı olduğunu, sürekli tam yükte çalışılabilecek bir çalışma noktası olmadığını gösterir.
30 m delme derinliğinin torka getirdiği ek gereksinimler
30 m delme derinliği, sondaj dizisi uzunluğunun ve kendi ağırlığının bu mertebede olduğu anlamına gelir. Sondaj dizisi uzadıkça delik duvarı sürtünmesi ve sondaj takımı ağırlığından kaynaklanan dönüş direnci artar; dönüş mekanizmasının bu ek direnci yendikten sonra kalan momenti delik tabanına iletmesi gerekir. DTH30C'nin 30 m sınıfı konumu ve kompakt gövdesi (dış ölçüler yaklaşık 3200 × 1200 × 1850 mm, toplam ağırlık yaklaşık 2500 kg) kısa ve orta-sığ deliklere yönelik olduğunu, derin delik sondaj dizisi yönetimi senaryosuna uygun olmadığını gösterir.
Kaynak ayrıca ilerleme hızını 53 m/min olarak vermekte ve bu değerin güç başlığının geri dönüşü, sondaj çubuğu işlemleri ve delme dışı hareketler için olduğunu, doğrudan kaya katmanı ilerleme hızı olarak anlaşılmaması gerektiğini açıklamaktadır. Dönüş torku ile ilerleme arasında da bir dönüşüm ilişkisi verilmemiştir.
Tork ile aynı bölümde çalışan diğer parametreler
| Parametre | Kaynak değeri | Dönüş bölümündeki rolü |
|---|---|---|
| Maksimum dönüş torku | 3500 N·m | Matkabı darbeler arası açı kadar döndüren moment üst sınırı |
| Delik çapı | 76–280 mm | Delik çapı büyüdükçe delik tabanı dönüş direnci artar |
| Uygun kaya sertliği | Yaklaşık f = 8–24 | Yük seviyesini ve dalgalanma derecesini belirler |
| Referans hava tüketimi | Yaklaşık 8 m³/min | Delik dibi çekicisini çalıştırır ve pasayı tahliye eder, delik tabanında tekrar kırmayı etkiler |
| Salınım açısı | 18–180° | Eğik delik ve yan deliklerde sondaj takımı duruşu değişir, dönüş yükü yönü de değişir |
Bu parametreler aynı delme işleminde birlikte etki eder. Kompresör hava beslemesinin yetersiz olması pasa tahliyesini zorlaştırır, delik tabanında biriken pasa dönüş direncini artırır; salınım açısı eğik deliklerde kullanıldığında sondaj takımı ağırlığının delik duvarı yönündeki bileşeni değişir ve sürtünme koşulları da değişir. Kaynak, bu faktörler ile dönüş torku arasındaki nicel ilişkiyi vermemektedir.
Kaynağın yanıtlamadığı kısımlar
- 270 mm üzeri delik çaplarında f = 20 üzeri kaya katmanlarında 3500 N·m dönüş torkunun gerçek marjı sayısal olarak verilmemiştir.
- Delik dibi çekici özellikleri ile dönüş torku arasındaki uyum ilişkisi için kaynakta karşılık tablosu bulunmamaktadır.
- Eğik delik açısı ile dönüş torku ihtiyacı arasındaki ilişki için kaynak yalnızca 18–180° salınım açısı aralığını ve eğim açısı ayarı desteğini vermekte, somut eğim açısı değer aralığı sunmamaktadır.
Orijinal kaynakta "hava tüketimi" sütunu 8 m²/min olarak işaretlenmiştir; basınçlı hava debisi için yaygın birim olan yaklaşık 8 m³/min olarak anlaşılmalıdır, nihai olarak resmi teknik kaynakla doğrulanmalıdır. 3500 N·m, DTH30C modelinin maksimum dönüş torkuna karşılık gelir; bu sitedeki diğer delici modellerine genellenemez.